Kunesisho esivela kwezinye zezilimi zesintu esithi: "Induku ayiwakhi umuzi". Ulwazi lwethu embonini yamatekisi selukhombise iqiniso lwalesi sisho izikhathi eziningi. Ngaphambi kohulumeni wentando yeningi, abantu abaningi embonini yamatekisi bahlangabezane nezinxushunxushu eziningi; ezibandakanya ukufa nokulimala kwabashayeli kanjalo nabagibeli. Lezi zinxushunxushu nokulwa kwakubangwa kakhulu ukungavumelani phakathi kwabo bonke embonini yamatekisi mayelana nemizila, imali ekhokhwa ngabagibeli njalonjalo.
Ukuqeda ukungqubuzana okungafuneki embonini ephethwe kakhulu ngabantu abansundu futhi esiza kakhulu iningi labampisholo, uhulumeni uhlangene noMkhandlu weziNhlangano Zamatekisi aseNingizimu Afrika (Santaco) washicilela isivumelwane sokusebenzisana (MOU) esasihlose ukudala uxolo kule mboni. I-MOU yalandelwa yimithetho eminingi eyaphasiswa yiphalamende ngenhloso yokuletha ukunethezeka embonini yamaTekisi. Umthetho Wesikhashana kaZwelonke Wezithuthi Zasemhlabathini (NLTTA) ngomunye wale ithetho.
Uzokhombisa ulwazi lwakho nge-NLTTA.
Uzoqonda ngohlelo lokubuyekezwa kwengqalasizinda yezamatekisi nomhlomulo wayo.
Uzokwazi ukuthi ichaza ukuthini inqubo yokubuyekezwa kwengqalasizinda yezamatekisi.
Uzokwazi ngezimiso ezilindelwe esithuthini esisha esiyitekisi.
Uzokwazi ngenqubo elandelwayo yokuguqulwa kwemboni yamanje yamatekisi ibe yimboni yomphakathi yezithuthi.
Uzoqonda izibophezelo zabanikazi bamatekisi maqondana nokukhokhwa kwentela nomhlomulo wakho.
Iqhaza elikhulu lempilo wukuxhumana. Awucabange ukuthi umhlaba ungaba njani ngaphandle kokukhuluma?
Kunamagama nezimpawu ezivame ukusetshenziswa ngamaqoqo athile abantu nokuvame ukuba yibona kuphela abaqonda incazelo yawo. Ukukhuluma ngale ndlela kufana nokusebenzisa abantu embonini yamatekisi ngoba nabo banendlela ethile yokukhuluma. Singabala "ulimi" (izimpawu) olusetshenziswa ngabashayeli nabagibeli abalusebenzisa lapho bechaza izindawo abaqonde kuzo ezaziwa yileli qoqo kuphela nokufanele zichazelwe abanye abangalwejwayele lolu limi noma izimpawu.
Lezi zimpawu zisetshenziswa ekwedluliseni kalula imiyalezo.
Abantu bejwayele ukufingqa amagama ngenhloso yokwedlulisa kalula umyalezo. Empeleni abanye bathi abantu baseNingizimu Afrika bathanda ukuzenza ngcono, yingakho bethanda ukusebenzisa amagama anqamulelayo (amagama afingqiwe) aphinyiswayo nabhalwayo. Ngesinye isikhathi uhlobo olufingqiwe lwegama abalusebenzisayo luduma ukwedlula igama uqobo. Isibonelo yigama elithi "Ingculazi noma Anti Immune Deficiency Syndrome" linegama elifushane elaziwa kakhulu ngabantu neliqondwa kalula uma libhalwa noma liphinyiswa ngendlela elifushane ngayo. Uyazi ukuthi lisho ukuthini?
Njengakweminye imikhakha yokusebenza, labo ababambe iqhaza embonini yamatekisi basebenzisa amagama afingqiwe ngenhloso yokuxhumana. Amanye made kanti amanye anzima ukuwakhumbula. Noma kunjalo, la magama kufanele wonke umuntu osembonini awazi futhi aqonde incazelo yawo ngoba athinta ibhizinisi labo ngandlela thize. Lawo magama amafishane atholakala emibikweni, kuma-MOU nasemithethweni ephasiswe yiphalamende. Ku-NLTTA (qaphela leli gama elifingqiwe) kunamagama afingqiwe okufanele sazi incazelo yawo. La magama achazwe ebhukwini le-NLTTA.
Empeleni kungani nje sidinga i-NLTTA?
Uma sibheka emlandweni wethu sithola ukuthi kwakuhlale kunemithetho eyasungulwa neyasebenza ezindaweni ezithile zamakhosi nezinduna. Nasemikhandlwini yawo, le mithetho yayihlose ukugcina umthetho nobulungiswa kulezi zindawo. Namuhla, zisekhona izindawo lapho amadoda (mhlawumbe nabesifazane, ukwenzela ushintsho) ehlangana khona esigcawini sasebukhosini njalo ngesonto ukushaya imithetho. Baphinde basebenzise le nkundla ukuqinisekisa ukuthi izindawo zilandela umthetho njengoba washaywa. Le ndlela enhle "yokubusa" endaweni isisetshenziswa ezinhlakeni zohulumeni basekhaya naseminyangweni kahulumeni kazwelonke nasezindaweni zasemadolobheni. Abadala bakithi babeqonda ukuthi indawo engabuseki iyoletha indida futhi ibhubhise imiphakathi yethu, le nto bayibona kudala.
Lonke izwe eliphila ngentando yeningi njengeNingizimu Afrika linemithetho ephasiswe yiphalamende eyazisa amalungelo esintu namalungelo abo atholakala kuMthethosiseklo wezwe lakithi. Le miyalelo ibizwa ngemithetho. Umnyango ngamunye unemithetho esiza ekuxazululeni izinkinga ezahlukene umphakathi obhekana nazo ezindabeni ezithinta lowomnyango.
ochaza indlela okufanele siphathwe ngayo isikole.
Wezempilo unemithetho echaza indlela abasebenzi bezempilo okufanele bahlenge ngayo iziguli zabo.
Ngendlela efanayo, Umnyango Wezokuthutha unemithetho ehola ababambe iqhaza ebhizinisini lezokuthutha ngalokho okufanele bakwenze ukuletha ukuthula embonini. Omunye wayo yi-NLTTA.
Ukuguqula isimo njengamanje embonini yezokuthutha iphenduke uhlelo oluphapheme olunegalelo elikhulu kuzithuthi zomphakathi.
Ukuhlangabeza izidingo zabagibeli.
Abantu abaningi abazalwe ngaphambi kuka-1994 bayazi ngezinhlupheko ezathwalwa yibo bonke abantu abamnyama ngenxa yokucindezelwa wuhulumeni owayengafanele. Babengenalo izwi endleleni izwe elalibuswa ngayo ngoba bengavunyelwe ukuvotela ohulumeni abantu abafunwa yibo. Yayingekho intando yeningi. Ngomphumela wentando yeningi eNingizimu Afrika, sekunokhetho emazingeni asekhaya nakuzwelonke. Ngokusebenzisa ukhetho, izakhamizi seziyakwazi ukuqoka abantu ezibafuna ephalamende!
Ngoba siyazi ukuthi kunjani ukuphila ezweni lentando yeningi, kubalulekile ukuba zonke izindawo ezithinta impilo yethu zisebenze ngokwentando yeningi. Cabanga ngohlelo lwasezikoleni (kusebenza imikhandlu eqokwe ngabafundi) isibonelo, uhulumeni wasekhaya (omiswe ngamakhansela) njalonjalo. Lokhu kusebenza ngokufanayo embonini yamatekisi - sidinga ukusebenza ngentando yeningi kohulumeni basekhaya, emazingeni ezifundazweni nakuzwelonke kuzo zonke izinhlaka zethu.
Kubi Mzala, ayisekho inzuzo! Singenzani?
Komunye wemihlangano yeKomidi Elikhethekile leMisebenzi Yomphakathi ngoJuni 2002, Umongameli weSANTACO, uMnumzane Moufhe wathi: " Ngaphambi kuka-1994, imboni yamatekisi yayilibhizinisi elinothile. Kodwa uhulumeni wobandlululo wenza ngamabonu ukucekela phansi imboni ngokukhipha izimvume eziningi ngokweqile."
Uthi bewazi ukuthi amatekisi athwala abagibeli abangaphezulu kwezigidi ezingu 3.7 njalo ekuseni Laba ngabantu ikakhulu abasebenzayo - lokhu kuchaza ukuthi imboni yamatekisi inegalelo entuthukweni yomnotho wezwe nakuba ingakathathwa njengemboni yezithuthi zomphakathi?
ukushintsha uhlobo olugugile lwamatekisi, kungene amasha, ahlanganiswe lapha nathwala abantu abantu abayi-18 kuya ema-35.
ukuhlangabezana namaqophelo aphezulu okuphepha adingelwa izithuthi zokugibela umphakathi (izithuthi ziyoqukatha izici ezehlukile ezifana nomshini wokucima imoto onqanda ukulayisha ngokweqile).
Ukuhlomulisa ngokomnotho abanikazi bamatekisi nababambe iqhaza ngoxhaso nemali yokwesula imoto.
Ukusungula imifela ndawonye yamatekisi yokuxhumana nabaxhasa ngemali ngenhloso yokusabalalisa izimoto ezintsha.
Ukuthuthukisa umnotho wezwe isibonelo.
Ukufaka igalelo empilweni yemvelo (izimoto ze-NTV ziyosebenzisa udizili oshibhile kunophetroli okhiqiza isisi).
Ukubumba umqulu wolwazi kazwelonke wezimvume zokusebenza ngokubhalisa ama-NTV.
Uhlelo olunobuchule olusungulwe yithimba elijutshiwe elimele Iminyango Yezokuthutha, Ezohwebo Nezimboni, Owamandla Nokumbiwa Phansi Nokusetshenziwa Kwezimali kuZwelonke ngokuhlanganyela nemboni yamatekisi luyokhuthazwa ngaphansi kohlelo lokushintshisana ngemvume endala kutholwe entsha noxhaso lokwesula imoto okuyotholwa abanini bamatekisi abasemthethweni ngenhloso yokuxhasa intengo yezimoto ezintsha.
Uhlelo olusha lwamatekisi luyoholela ekuhleleni kabusha imizila yamatekisi.
Imizila ekhona njengamanje iyobuyekezelwa ukwethula usizo olunqala kubagibeli.
Kuyoba khona izinhlobo ezinye zezimoto eziyothinteka ohlelweni lwezithuthi zomphakathi ezihamba emhlabathini.
i ngaphansi kwabantu abangu 18 isibonelo. Amatekisi anewashi lokukala ubude bendawo ehanjiwe ii Abantu abangu 18 amakhumbi iii Abantu abangu 35 amabhasi amancane kanye iv Nabantu abantu 46 noma ngaphezulu isibonelo.
Izimvume ezikhona namuhla ziyoguqulelwa ezimvumeni zokusebenza eziyohlala iminyaka emi-5 ngaphandle kwezimvume eziyohlala unomphela.
Izimvume zokusebenza ziyogxila emzileni wemoto Hhayi ebukhulwini bendawo ethile njengezimvume ezikhona njengamanje.
Ama-NTV ayohlelwa ngemizila nezikhathi ikakhulu lawo axhasiwe.
Eminye imisebenzi yezokuthutha iyoxhaswa. Imisebenzi yezokuthutha exhasiwe iyohlelwa ngendlela ethile isibonelo, ukulandela uhlaka lokusebenza ngezikhathi.
Ubukhulu benjini: ehlala abantu abayi-18 ikhumbi iyoba ngu 2,5 - 4,0 wamalitha kadizili kanti ibhasi elincane elihlala 35 kube u-4,6 - 6, 0 wamalitha kadizili.
Umnyango wabagibeli: Umnyango ozivulekelayo olawulwa ngumshayeli obanzi ngo-850 mm emotweni ehlala abantu abayi-18 nabangama- 35.
Izihlalo zabagibeli: Izihlalo ezine ebubanzini be-NTV noma ngabe bangaki olayini.
Izifundazwe kufanele zethule amaqhinga azo okuqhuba i-NLTTA. Isifundazwe ngasinye ngokuholwa nguNgqongqoshe (isibonelo) singaziqokela abantu abayosimela ezikhungweni ezahlukene. Kulesi sifundo, sizobheka izibophezelo zalezi zakhiwo kanjalo namaqhinga okufanele bazigcinele wona.
Uzokhombisa ulwazi lwezikhungo/izakhiwo ezahlukene ezibandakanyeka embonini yezokuthutha.
Uzokhombisa ukuqonda imisebenzi yezikhungo/izakhiwo zemboni yokuthutha esifundazweni sakho.
Uzoxoxa ngezibophezelo zikaNgqongqoshe owengamele ezokuthutha esifundazweni mayelana nokuqhutshwa kwe-NLTTLA.
Uzokhombisa ulwazi nezinhloso "zoMkhankaso Wokuhambisana Nomthetho" esifundazweni sakho.
Ngokulandisa koMthetho Wezokuthutha Wesifundazwe, isifundazwe siqoke imikhandlu ethile ngenhloso yokwenza isiqiniseko sokuthi izindaba ezithinta ezokuthutha esifundazweni zidingidwa ngendlela efanele neyanele. Laba Yibhodi Yezimvume Zokusebenza, ngonobhala, ngabasebenzi abagunyaziwe noma abagcinisa umthetho (isibonelo, abahloli bezimvume, abahloli bezimoto, amalungu oMbutho Wamaphoyisa WaseNingizimu Afrika, njalonjalo).
Lokhu okulandelayo yimisebenzi yezakhiwo/yemikhandlu ephawulwe ngenhla.
Ukwemukela, ukucubungula nokuthatha isinqumo ngezicelo zokunikwa, zokuvuselela nokwedlulisa izimvume zokusebenza.
Ukudingida izicelo zokuguqula izimvume zibe ngezokusebenza.
Ukuthola igunya lokusebenzisa imvume kwesinye Isigungu Sesifundazwe (uma kunendlela engena kwesinye isifundazwe).
Ukwemukela, ukucubungula nokuthatha izinqumo ngezicelo ezibhaliselwa ososeshini nabanikazi bezimoto embonini yamatekisi.
Ukumisa nokwesula ebhukwini akade bebhalisiwe.
Ukugcina imibhalo yolwazi oludingwa wuSomqulu Wezokuthutha kaZwelonke, olufana nabanikazi bamatekisi, umsebenzi wabo nezimoto.
Ukugqugquzela nokusiza ososeshini ekubhaliseni.
Ukubhala nokwethula umbiko wonyaka kuNgqongqoshe owengamele ezokuthutha esifundazweni ngenhloso yokwedlulisa umbiko esishayamthetho sesifundazwe.
Isibophezelo esikhulu salaba basebenzi wukuphoqelela ukulandelwa kwe-NLTTA.
Ukummisa nokuhlola izimoto kanjalo namaphepha emgwaqeni.
Ukuthola imininingwane yabagibeli ebalula ukuthi bakhokhele ukugibela nokuthuthwa yimoto.
Ukubuza umshayeli umazisi nemininingwane yomnikazi wemoto nokuveza izincwadi eziwubufakazi.
Ingxenye 3 ye-NLTTA ichaza izibophezelo zesifundazwe ekuqhubeni i-NLTTA. Isifundazwe kufanele siveze amaqhinga ehlukene ezokuthutha ahlinzekela lokho okubalulekile okuthinta leso sifundazwe. Elinye lamaqhinga wuHlelo Lwezokuthutha Oludidiyele (ITP).
Ngesikhathi sokudweba Iqhinga Lezokuthutha Elididiyele (ITP), kubaluleke kakhulu ukugxila "entuthukweni yezindawo zasemaphandleni nesigaba esikhethekile sohlobo lwezithuthi ezidingekayo".
Izehlo ezikhethekile nezindawo ezihlaba umxhwele (ikakhulu kubavakashi).
Sekubonakele ukuthi wumsebenzi wezifundazwe ukusungula nokuqhuba amaqhinga ehlukene ezokuthutha kulezo zifundazwe. Ukuze lokhu kube yimpumelelo, imikhandlu yezifundazwe ifisa ukwazi izinto ezifana nokuthi mangaki amatekisi asebenzayo, asebenza kuphi, njalonjalo. Umkhankaso osanda kuqala ugxile ekubhaliseni wonke amatekisi ngenjongo yokubumba umqulu wolwazi oyosiza abahleli bezokuthutha esifundazweni.
Wezomgwaqo nemithelela embonini. Ukusebenza kahle ngendlela ehambisana nemingcele yomthetho, umuntu udinga ukuqonda kahle imithetho elawula imigwaqo yethu.
Umthetho uqukethe izigaba eziningi nezigatshana ezithinta ngandlela thize abanikazi bamatekisi embonini yamatekisi. Izibonelo zalokhu, wukubhaliswa kwabakhiqizi, abakhi nabathenga izimoto emazweni angaphandle; ukubhaliswa kwezikhungo zokuhlola izimoto; amandla nemisebenzi kaMqondisi-Jikelele njalonjalo.
Sizogxila kulezo zinto ezithinta ngqo imboni yamatekisi.
Umthetho usabalele neZahluko ezingu-15, sizobheka izahluko ezithile ngenhloso yokuthola isithombe somthamo wengqikithi.
Ingqikithi yezahluko ezahlukene ngomthetho.
Isahluko 1 sinika izincazelo namagama asetshenziswayo kulo Mthetho.
Iphoyisa lomgwaqo lichaza isisebenzi sezomgwaqo esiqokwe ngaphansi kwemithetho yanoma yisiphi isifundazwe.
isithuthi esixhunyiwe sichaza ingxube yezimoto ezihlanganisa iloli-gandaganda nenqodlana.
Lokhu kuchaza ukuthi uMthetho uyosebenza kuyo yonke iNingizimu Afrika. Ezinye izahluko ziqondene nabahloli, abahloli bezimoto nabahloli bezimvume zokushayela.
Ukubhaliswa nemvume yezimoto.
Abakhiqizi nabakhi bezimoto.
Akekho umuntu oyoshayela imoto emgwaqeni womphakathi ngaphandle kokuba nezincwadi noma negunya elibhaliwe.
iyoba ngeyesikhashana noma imvume ephelele.
Imvume yokushayela ingakhishwa kuphela ngemuva kokuba umuntu esethole isandulela-mvume esimgunyazayo njengomfundi.
Ukuchithwa ekutholeni noma egunyeni lesandulela-mvume noma emvumeni ephelele.
Bheka umsebenzi wencwadi yeSifundo 3 umsebenzi 1.
Ngubani ovame ukuboshezelwa ekukhangiseni ngezimpawu zomgwaqo?
a Umkhandlu wasekhaya noma ngumuntu oqashwe yiwo ogunyazwe emigwaqeni yomphakathi ngaphakathi kulowo mngcele womkhandlu, lowo muntu engakhangisa noma agqugquzele ukukhangisa ngezimpawu ezithile ngendlela enqunywe nguye. Umkhandlu wasekhaya ungagunyaza ngokubhaliwe noma ngubani noma inhlangano noma wemukele ukukhangisa endaweni eyakhele umngcele womkhandlu nangendlela enqunywa yiwo noma yiluphi uphawu lomgwaqo ngaphambi kokuba lolo phawu lumiswe njengesikhangiso endaweni.
c Umkhandlu wasekhaya oqondwe endimeni b unganquma izimo zokukhangisa, futhi unganquma ngokususwa kophawu.
Ungqongqoshe wezokuthutha esifundazweni engagunyaza usoseshini noma iqembu likhangise ngophawu lomgwaqo ngendlela ebonwa nguye, ngokunjalo lowo soseshini noma iqembu ngendlela enqunyiwe likhangise ngesigqebhezi noma ngolunye uphawu lososeshini noma lweqembu ngendlela ehambisana nophawu lomgwaqo.
Ngamafushane: Akekho umuntu ongakhangisa ngophawu lomgwaqo kunoma yimuphi umgwaqo ngaphandle kwegunya lomkhandlu wasekhaya noma ngemvume kaNgqongqoshe owengamele ezokuthutha esifundazweni.
Kusemthethweni yini kubafundi abawelisa abanye ukumisa izingqwembe zomgwaqo ngaphambi kokubonisana nomkhandlu ofanele?
Esimeni sabafundi abawelisa abanye emgwaqeni, bangaqhubeka nokubeka izimpawu zomgwaqo ngendlela ebekiwe ngaphandle kokubonisana nemikhandlu yasekhaya ngoba lokhu kwenziwa ngenhloso yokuphephisa abafundi ekuweleni umgwaqo womphakathi.
Yini eyenzekayo uma kunento noma uphawu olusitha uphawu lomgwaqo?
Ungqongqoshe owengamele ezokuthutha esifundazweni noma umkhandlu wasekhaya ungakhipha isaziso esibhaliwe usiqondise kumnini noma kothile ohlala endaweni okubekwe kuyo uphawu noma isici esisithe uphawu lomgwaqo ukuba asuse lolo phawu noma into ephazamisayo singakapheli isikhathi esinqunywe esazisweni.
Uma umnini noma umhlali othintekayo ehluleka ukuhambisana nesaziso, lowo Ngqongqoshe wezokuthutha esifundazweni noma umkhandlu wasekhaya ungathatha izinyathelo zokususa lolo phawu, kuye ngesimo ngasinye.
Akekho umuntu oyoshayela imoto emgwaqeni womphakathi ngesivinini esidlula ijubane elivunyiwe nelinqunyelwe ingxenye ethile yomgwaqo.
b esiwombeni sesicishamlilo, imoto yokuhlenga impilo, imoto yogulayo ishayelwa ngumuntu osemsebenzini wokuvikela umphakathi, leyo moto kufanele ifakwe isibani noma insiza ebanga umsindo othile ohambisana nelambu lokuzazisa, leso sibani noma insiza iyosetshenziswa ngesikhathi ishayelwa imoto ehamba ngesivinini esedlula ijubane elinqunyiwe endaweni.
Lesi sahluko sidingida imisebenzi yabashayeli esigcawini sengozi lapho kufe khona umuntu noma elimele noma elinyalelwe yimpahla noma yisilwane.
Bheka umsebenzi wencwadi yeSifundo 3, umsebenzi 4: Isikhwama Sezingozi Zomgwaqo.
Izenzo ezingekho emthethweni eziqondene nezinombolo zemoto, izimpawu zokubhalisa noma izincwadi ezithile.
Akekho umuntu oyoshayela ngobudedengu imoto emgwaqeni womphakathi.
Lokhu kuqondiswe kunoma ngubani oshayela imoto ngamabomu noma ngokunganaki ukuphepha kwabanye abantu noma impahla.
Uhlobo, isimo nokusetshenziswa komgwaqo womphakathi lapho kwephulwe khona umthetho, isibalo sezimoto ngesikhathi sesehlo noma ebesilindelwe emgwaqeni, isivinini nendlela nje imoto eyayiqhutshwa ngayo.
Akekho umuntu oyoshayela imoto emgwaqeni womphakathi ngaphandle kokucabangela abanye abasebenzisa umgwaqo.
Oyonqaba nengxenye yakhe yegazi noma nomoya awuphefumulayo lapho ecelwa yiziphathimandla zomgwaqo.
a oyoshayela imoto; noma b ahlale esihlalweni somshayeli wemoto ngesikhathi iduma imoto ngemuva kokuphuza utshwala obudakayo noma esebenzise izidakamizwa.
a oyoshayela imoto; noma b ahlale esihlalweni somshayeli ngesikhathi iduma imoto, inani lotshwala elithathwe engxenyeni yomzimba wakhe lingekho ngaphansi kuka-0.05gram/100mm noma kumshayeli okhokhelwayo ophawulwe esigabeni 32 lingekho ngaphansi kuka-0.02gram kuma-100mm.
Maqondana nokwethulwa kwanoma yiluphi ulwazi ngaphansi kwalo Mthetho noma olufunelwa lo Mthetho, oyodlulisa umbiko noma aveze ulwazi alwaziyo ukuthi lungamanga noma luyadukisa.
Izenzo ezingekho emthethweni ezithinta amapuleti nezinombolo zokubhalisa, izimpawu zokubhalisa noma izincwadi ezithile.
Akekho umuntu oyosebenzisa noma oyokhiqiza ipuleti lenombolo yemoto elingahambisani nezimiso ezibekiwe.
b oyogcina leyo nombolo noma uphawu olushintshwe ngobugebengu, oluyinkohliso, oluguquliwe, oluhleshuliwe noma olufakwe ngale ndlela.
a oyoguqula noma enze amanga, ngenhloso yokukhohlisa, yokuphendula, ashintshe, ahlephule noma angcolise noma engeze okuthile esitifiketini, emvumeni noma enye incwadi ekhishwe noma emukelwe kulo mthetho; noma b oyogcina leso sitifiketi, imvume noma enye incwadi eguquliwe noma engamanga noma ephendulwe, eshintshwe, ehleshulwe noma engcoliswe ngale ndlela noma okwengezwe okuthile kuso.
b oyovumela ukuba leso sitifiketi, imvume noma enye incwadi angumnini wayo isetshenziswe ngomunye umuntu.
b oyogcina ngaphandle kwemvume esemthethweni imoto eguqulwe, eshintshwe, enezinombolo ezingamanga, ezikhohlisayo, ezihleshuliwe noma ezifakelwe noma nje ezike zathintwa ngendlela engafanele.
Shaya uphawu esikhaleni ocabanga ukuthi lulungile. Ungabuka iSahluko III soMthetho Womgwaqo kaZwelonke uma unawo umbhalo ofanayo.
Umshayeli wemoto onemvume emiswe yinkantolo enamandla noma wumkhandlu ngesikhathi esamisiwe.
Ungafinyelela esiphethweni esithini ekugcineni kwalesi sivivinyo?
B: Yisiphi isizathu sokuvimbela umuntu ekutholeni imvume ngenxa yezizathu ezibalwe ngenhla?
Funda amakhasi 18-19 alo Mthetho.
Xoxa ngalokhu ethimbeni lakho bese nichazela abanye abafundi ekilasini.
Ukwehluleka ukuhlonipha izimpawu zomgwaqo!
Kulesi sigcawu, uzobona ngokucacile ukuthi umshayeli wemoto wephula izimpawu zomgwaqo. Yisimo esiphuthumayo kanti nomgwaqo mfishane/ufinyelela kalula esigcemeni somlilo. Ngabe umshayeli wephule umthetho?
Yiziphi izinyathelo okufanele zithathwe wumshayeli ukuqaphelisa abanye abashayeli ngesimo esiphuthumayo?
Shaya uphawu ebhokisini ocabanga ukuthi lifanele.
Noma wubani ophethe igalaji noma enye indawo lapho kulungiswa khona izimoto nalapho kulethwa khona noma iyiphi imoto enezimpawu zokubandakanyeka engozini kufanele aqikelele ukugcina imibhalo ekhomba uhlobo nezici zezimpawu, inombolo yenjini, inombolo kashezi, inombolo yemoto noma uphawu olufanayo nenombolo, uma elazi igama, ikheli lomnikazi kanye nomshayeli waleyo moto, konke lokhu uyokwenza ngaphambi kokuqala umsebenzi wokulungisa imoto ebisengozini.
Umuntu ofuna ukugcina ulwazi uyolugcina isikhathi esiyiminyaka emithathu kusuka ngosuku olwabhalwa ngalo, lolo lwazi luyonikwa iphoyisa lomgwaqo uma ludingeka.
Esigcemeni esivezwe ngenhla, kwafa abantu abathathu. Kwathi abanye balimala kakhulu baphuthunyiswa esibhedlela.
Yini umhlomulo ongatholwa yilabo abasindayo?
Yini umhlomulo ongatholwa ngabashonelwa yizihlobo zabo?
Iyiphi inqubo okufanele bayilandele ukuthola izinxephezelo zemali?
Umsebenzi 5: Izenzo ezingekho emthethweni ezithinta amapuleti ezinombolo zemoto, izimpawu zokubhalisa ezincwadini ezithile.
Umshayeli wamiswa emgwaqeni lapho amaphoyisa ayehlola khona izimoto. Injini yemoto yayinezimpawu zokuphazanyiswa kodwa umshayeli wayengakwazi lokhu. Ngabe unecala umshayeli Xoxa?
Kule ngxenye, sizobheka uhlobo lweSikhwama Sezingozi Zomgwaqo bese sihumusha izibalo ezizosinika isithombe salokho okwenzeka njalo ngonyaka emigwaqeni yakithi nomthelela owenzeka kunhlalonhle nasemnothweni. Ukuphepha emgwaqeni wudaba olusematheni kulezi zinsuku ngenxa yokuthi imigwaqo yakithi isiphenduke izife zokufa ngesimo sezingozi esenzeka minyaka yonke. Kuwumsebenzi kahulumeni ukuqagula nokuqeda izici ezingamaphuzu aholela ekwenyukeni kwabantu abashona ezingozini zomgwaqo. UMnyango Wezokuthutha usethathe izinyathelo zokwenyusa izinga lokuphepha lapho kunophenyo khona lokuqagula izindawo ezibaluleke kakhulu ezidinga ukuqashelwa kakhulu.
Isikhwama Sezingozi Zomgwaqo yisikhungo somphakathi esibunjelwe ukunxephezela abantu abalimele ezingozini zomgwaqo noma izihlobo ezishonelwe ngenxa yemoto ebishayelwa ngobudedengu eNingizimu Afrika.
Isicelo sesinxephezelo sifakwa ngefomu enqunyiwe yasemthethweni (Fomu 1) eveza ulwazi oluthile ngomuntu ofaka isicelo, izimoto namathimba athintekayo engozini, usuku, indawo yengozi nesamba semali efunywayo.
Zonke izifundazwe ngaphandle kweMpumalanga zakhombisa ukwehla kwezibalo zezingozi ezimbi kanti iNtshonalanga Kapa yaveza izibalo ezehle kakhulu.
Isibalo esikhulu sasithinta abahamba ngezinyawo; isibalo esiphelele yizingozi ezingu-199, zihunyushwa zibe ngamaphesenti angu-32,3 ezingozi ngoDisemba ka-2001 nokwaholela ekufeni kwabantu abangu- 274 bezinyawo. Ngithanda ukuphinda ngizwakalise ukuphatheka kabi ngesibalo esiphezulu sabantu abahamba ngezinyawo abashonela emigwaqeni yakithi zonke izinsuku. Ngokubambisana, uHulumeni nemiphakathi yakithi kufanele siqinise imikhankaso yokuphepha kwabantu abahamba ngezinyawo ukulwa nale nkinga. Ngizoke nginixoxele ngeminye yemingenela esobala esizoyethula kamuva lapho sengethula umbiko.
Nakuba ngizwakalisa ukukhathazeka ngesibalo sabantu abahamba ngezinyawo abashonela emigwaqeni, isibalo sokushayiswa kwabo sehle ngo-77 noma ngamaphesenti angu-27,9 uma kuqhathaniswa noDisemba ka-2000. NgoDisemba ka-2000, izingozi zokushayisa abantu ezingu-276 zaholela ekufeni kwabantu bezinyawo abangu-336.
Ukufa kwabantu abahamba ngezinyawo kwehle ngo-62 noma ngamaphesenti angu-18,5. Njengoba ubona, ikhona inqubekela phambili kodwa kusafanele senze kangcono kunalokhu.
Uhlobo lwesibili lwezingozi yizimoto ezavela zagingqika kanti zehle ngo-1 okusho u-0.68 wamaphesenti kusukela ku-146 kaDisemba 2000 zafinyelela ku-145 ngoDisemba 2001. Isibalo sabashona kulolu hlobo lwezingozi senyuka ngo-23 okusho 11.0 wamaphesenti kusuka ku-209 ngoDisemba 2000 kuya ku-232 kuDisemba 2001. Ngifuna ukugcizelela ukuthi ingozi yomndeni wakwaChego yaba negalelo elibi kakhulu kulesi sigaba sezingozi. Uma leyo ngozi ingenzekanga ngabe sibika isithombe esehluke kakhulu namuhla.
Isibalo esiphezulu sokufa: 2,2 (sichaza isibalo sabantu abashonayo engozini ngayinye) ngesokushayisana kwezimoto ohlangothini. Lesi sibalo senyuke ngamaphesenti angu-10. Isibalo sezingozi zokungqubuzana sehla ngo-23,2 wamaphesenti.
Izingozi eziningi zenzeke phakathi kuka-18:00 no-23:00 ebusuku. Izingozi ezidaleka emuva kwamabili (00:00 - 01:00), zenyuka ngaphezulu kwamaphesenti angu-100. Njengaseminyakeni edlule, izingozi eziningi ezibucayi zenzeka ngoLwesihlanu, ngoMgqibelo nangeSonto. Inyanga yonke kaDisemba ngo 2001, Intshonalanga Kapa ayibanga nazingozi ngoLwesine. Izingozi ezenzeka ngosuku lwesonto nesikhathi sosuku zaba nokhondolo olufanayo nesikhathi esidlule, kodwa iphesenti lezingozi ezidaleka ngezimpelasonto zehla ngamaphesenti angu- 66,37 kuDisemba 2000 zafinyelela ku- 61,85 ngoDisemba 2001. Izingozi zaphakathi nesonto zenyuka zisuka emaphesentini angu- 33,63 zifinyelela ku- 38,15.
Izindleko zokushayisa okubucayi kwezimoto zehla ngezigidi ezingu- R56 noma ngamaphesenti angu- 13,2 zisuka ezindlekweni zezigidi ezingu R431,46 ngoDisemba 2000 ziya ku- R374,74 wezigidi ngo-Disemba 2001.
Yimuphi unyaka lapho saba nesibalo esikhulu sezingozi?
Bangaki abantu abafa nabalimala ngalowo nyaka..?
Nika isibalo esiphakathi nendawo sabantu abafa esikhathini esichazwe ethebulini...
Bagibeli = Iqoqo lesibili ngobukhulu elithinteka ezingozini zomgwaqo.
Iningi labagibeli bamatekisi ngabantu abamnyama kanti izicelo zabo zesinxephezelo zazingeqile ku R25 000.
Ngokulandisa kwesimo sezomnotho nenhlalo, abagibeli babekwisimo esibi kakhulu esedlula esabashayeli. Abaningi babeqashwe ngokungagcwele kanti nemali abayiholayo ingaphansi kweyabashayeli. Abagibeli bamatekisi babengelinye lamaqoqo ahlupheka kakhulu kubantu abahlukunyezwe yizingozi zomgwaqo.
Ngubani onelungelo lokufaka isicelo sesinxephezelo?
Umuntu owondliwa yilowo ohlukumezekile.
Isihlobo esiseduze somuntu oshonile maqondana nezindleko zomngcwabo.
Umzali noma lowo obheke umuntu ngokusemthethweni kufanele asize ofaka isicelo oneminyaka engaphansi kuka-21.
Bona isigaba senqubo yokufaka isicelo sesinxephezelo ukuze uthole ulwazi olugcwele ngokufaka isicelo sesinxephezelo.
Kuthatha isikhathi esingakanani ukucubungula isicelo sesinxephezelo?
Ummeli engakhipha incwadi ebizela enkantolo (amasamanisi) ngemuva kwezinsuku ezingu-120 emuva kokuba sifakiwe isicelo sesinxephezelo. Lokhu kunika abacubungula izicelo izinsuku ezingu-120 ukuphothula lonke uphenyo ngesicelo.
Uma kufakwa amasamanisi esikhwameni se-RAF, abazicubungulayo bavame ukucela isikhathi esengeziwe ngenhloso yokuzicelela ukuphikisa kahle isicelo. Lesi sikhathi siyosetshenziselwa ukubona ukuthi isicelo singaphothulwa yini ngaphandle kokuya enkantolo. Kodwa kusemahlombe ommeli ukwemukela isikhathi eseluliwe.
Ithini inqubo yokufaka isicelo sesinxephezelo?
Isicelo sesinxephezelo sifakwa ngefomu yakhona (Fomu 1) ehlinzekela ulwazi olufanele lomuntu ofaka isicelo, izimoto namaqembu athintekayo engozini kanye nemali efunwayo. Siqukethe umbiko wezempilo obhalwe ngudokotela obehlenga. Leli fomu lokufaka isicelo liphelezelwa yincwadi efungelwe ecacisa ngemininingwane ephelele yengozi, imibiko yofakazi, imibiko yasemaphoyiseni, yasesibhedlela neyempilo kanjalo namaphepha nezincwadi ezisekela imali efunwayo.
Abashayeli bezimoto abathintekayo engozini kufanele baveze imininingwane yengozi kwa-RAF ngokusebenzisa ifomu ebekiwe (Fomu 3) ihlangene nolwazi lofakazi olungafunwa yi-RAF.
Uma sesithuliwe isicelo sesinxephezelo, i-RAF isibhalisa kusomqulu wayo wezicelo bese iqala uphenyo. I-RAF iyanquma ukuthi isicelo siyiqiniso yini (ukuhlola ukuthi yenzekile ingozi, isicelo siyahambisana nemibandela yomthetho, sethulwe ngesikhathi njalonjalo) nokubheka isimo ngasinye ukuthi sifanele (ukucubungula izinga lephutha, icala noma ubudedengu obuqondiswe kubashayeli bezimoto nofake isicelo). Izindleko ziyaqagulwa (okufana nomonakalo noma ukulahlekelwa).
Uma singagcwalisiwe ngokuphelele isicelo, i-RAF icela olunye ulwazi nezincwadi zokwesekela isicelo ukuze ikwazi ukucubungula kahle udaba.
Akufanele ifomu ithunyelwe nge-e-meyili.
Kufanele ukugcine emqondweni ukuthi isicelo sesinxephezelo kufanele sifakwe kwa-RAF singakapheli isikhathi esinqunyiwe (bona isigaba "Isikhathi esimisiwe sokufaka isicelo" eShadini lamaqiniso kule nkundla yekhompuyutha-website).
i Kufanele kugcwaliswe ifomu eyehlukile yokufaka isicelo somuntu ngamunye olimele noma oshonile nofunelwa isinxephezelo.
b Ukukhombisa ephepheni eliseceleni iholo eliyolahleka esikhathini esizayo ngenxa yengozi nokuveza ukuthi ufinyelele kanjani ezibalweni zezindleko.
Igunya elibhaliwe lesikhwama noma oqokwe yiso lokuhlola zonke izincwadi eziphathelene nomuntu olimele noma ofile ezingaba sesibhedlela noma kudokotela kufanele ziphelezele le fomu.
Unombolo 1 kuya ku-5 wale fomu kufanele ugcwaliswe ngaphambi kokuba le fomu yethulwe kudokotela ukuze agcwalise umbiko kadokotela.
v Uma kunezikhala ezihlinzekelwe ukuphendula umbuzo, shaya uphawu esikhaleni esifanele.
a i Igama eliphelele nekheli ahlala kulo ofaka isicelo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Ubuzwe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Umazisi/Inombolo yomazisi wokuvakasha kwamanye amazwe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Inombolo yocingo : Eyasekhaya.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . Eyasemsebenzini.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
i ukuthi usebenzisa liphi igunya .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Igama eliphelele nekheli lomuntu ofunelwa isinxephezelo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Inombolo kamazisi/Umazisi wokuvakashela kwamanye amazwe walowo muntu .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
a Izinombolo zemoto .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... i uhlobo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Uhlobo lomzimba.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
b Igama nekheli lomnikazi wemoto ngesikhathi sengozi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
c Igama nekheli lomshayeli ngesikhathi sengozi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
i olunye ulwazi ngemoto .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
izinyathelo ezathathwa ukuthola umnikazi wemoto .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Namathisela umbiko ohamba wodwa uma sikhona isidingo.
a Usuku .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . b Isikhathi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. c Indawo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
d Isiteshi samaphoyisa lapho kwabikwa khona nenombolo engacashunywa yengozi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
e Namathisela umbiko ofungelwe wesekwe wumdwebo wesigceme sengozi oveza imininingwane egcwele yengozi.
f Namathisela wonke amakhophi emibiko kuhlangene nemibiko yofakazi nezincwadi ezixube umbiko wengozi ohlanganiswe ngamaphoyisa.
a Izinombolo zemoto .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
b i Igama nesikhathi sengozi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Ikheli.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Umsebenzi womuntu .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
c i Igama lomshayeli ngesikhathi sengozi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Ikheli.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Uma zingaphezulu kweyodwa izimoto ezithinteka engozini, kufanele imininingwane ibekwe ngombiko oseceleni oyonanyathiselwa kule fomu..
a Igama nekheli eliphelele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
b Inombolo kamazisi/yezincwadi zokuvakashela kwamanye amazwe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. c Ubulili .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. d Usuku lokuzalwa.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
e Isimo somshado ngesikhathi sengozi: akaze ashade ushadile wehlukanisile washonelwa f uma eshadile: ngokuhlanganyela efeni ngaphandle kokuhlanganyela efeni umshado wesintu g Ibhizinisi noma umsebenzi womuntu .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
h ngesikhathi sengozi, ngabe umuntu wayehamba ngenye yezimoto ezichazwe kwenye yezinombolo 1 noma 4?
i Uma kungu Yebo, chaza: i izinombolo zemoto .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . ; nokuthi ii wayeshayela noma engumshayeli .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
j Uma umuntu wayengashayeli noma engesiye umshayeli wenye yezimoto ezichazwe ezinombolweni 2 noma 4, i wayehamba ngani kanti yena .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...?
noma (ii) wayehamba ngezinyawo yini?
k Igama nekheli likadokotela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
l Igama nekheli likadokotela ohlole noma ohlenge umuntu ngemuva kwengozi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
m i Yisiphi isibhedlela noma ikhaya lokuhlenga lapho umuntu olimele elashwa khona ngemuva kwengozi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..?
Isikhathi esingakanani eyisiguli esingeniswe kule ndawokusukela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..kuya .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
njengesiguli esifika sihamba ngalolo suku (kusukela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... kuya .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .)?
isigaba ngokohlelo lwesibhedlela: isiguli sasesibhedlela isiguli esizifikelayo n Isifo nokuphazamiseka emzimbeni okwakukhona ngaphambi kwengozi?
o Uma kunjalo, nika imininingwane .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
p i Igama nekheli lomqashi ngesikhathi sengozi uma kungabaqashi abangaphezulu koyedwa, chaza amagama namakheli abo bonke .. .. .. .. .. ....
Uhlobo lomsebenzi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Usuku lokuqala emsebenzini.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
q Washona noma walimala ngesikhathi eqhuba umsebenzi aqashelwe wona?
j iholo lokuqashwa .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
imali ephuma komunye umthombo veza imininingwane .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Isibalo esiphelele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R.. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
a Indawo ashonele kuyo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. b Usuku lokushona kwakhe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
c Kuyaziwa yini ukuthi uphenyo lwenziwa?
d Uma kwaziwa, chaza inkantolo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
nenombolo ekhombayo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. (namathisela ikhophi yombiko wophenyo, uma ikhona).
e Igama nekheli lomabi wefa lomuntu oshonile .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
UMA UMUNTU OCHAZWE KUNOMBOLO 5 ESHONILE WAFUNELWA NGOMUNYE UMUNTU ISINXEPHEZELO SOKULIMALA, IMINININGWANE ELANDELAYO IYAFUNEKA. Uma isinxephezelo sifunelwa abantu abangaphezulu komuntu oyedwa, ulwazi lomuntu ngamunye oshonile noma olimele oludingwa yile ndima kufanele lwethulwe ngombiko ohamba ngawodwa bese lunanyathiselwa kule fomu.
a Igama nekheli eliphelele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
b Inombolo yomazisi/yencwadi yokuvakashela kwamanye amazwe.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
c Ubulili .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . d Usuku lokuzalwa .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
e Ubudlelwane nomuntu oshonile .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
f Isimo somshado ngesikhathi sengozi : akaze ashade ushadile wehlukanisile washonelwa g Uma eshadile: ngokuhlanganisa amafa ngaphandle kwefa ngosiko lwesintu h Ibhizinisi noma umsebenzi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
i Unaso isifo noma ukukhubazeka emzimbeni?
j Uma impendulo ingu Yebo, veza imininingwane egcwele.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Igama nekheli lomqashi ngesikhathi sengozi nokuthi unesikhathi esingakanani eqashiwe (uma enomqashi ongaphezulu koyedwa, yisho amagama namakheli abo bonke) .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
j iholo lomsebenzi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
imali ephuma komunye umthombo nika imininingwane .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Isamba esiphelele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R.. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
m Imininingwane nesamba semali yefa noma umhlomulo otholwe efeni noma ovela komunye umthombo ngenxa yokufa komuntu ophawulwe ku 5, ngaphandle kwemali yempesheni nomshuwalense .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Imininingwane eqondile kufanele ikhishelwe lezi zinto ezilandelayo futhi ihambisane namaphepha okwesekela kwizimo ezifanele. (uma kubalulekile, ulwazi olufunwa yilezi zinto lungethulwa komunye umbiko osayiniwe wase unanyathiselwa kulefomu..) Bona nesaziso (ii) echosheni eliphezulu lefomu.
Udaba Isamba a Izindleko zesibhedlela izibhedlela zikahulumeni .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
b Izindleko zesibhedlela olunye uhlobo lwezibhedlela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
c Izindleko zokwelashwa .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
d Isilinganiso sezindleko zemithi esikhathini esizayo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
e Ukulahlekelwa yinzuzo/usizo kusuka osukwini lwengozi kufinyelela namuhla .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
f Isilinganiso sokulahlekelwa yinzuzo/nokwesekwa esikhathini esizayo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
g Izindleko zomngcwabo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
h Umonakalo ovamile ubuhlungu, ukukhubazeka njalonjalo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Isamba esiphelele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R.. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
b Uma ofake isicelo esenxeshezelwe ngaphansi koMthetho Wezinxephezelo Zokulimala Nokuthola Izifo emsebenzini ka-1993, asho isamba asitholile .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Mina ngiyadalula ukuthi ngokwazi nenkolelo yami, lonke ulwazi engilwethule kule fomu luyiqiniso futhi luqonde ngayo yonke indlela.
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . Lapho kusayina khona ofake isicelo (ophawulwe ku-1) noma ommele ngokusemthethweni . (Esigamekweni somele omunye, ubufakazi obubhaliwe bokuthi unegunya lokummela omunye kufanele buphelezele le fomu.
i Isigaba 242a sihlinzekela ukuba lo mbiko ugcwaliswe wudokotela olaphe umuntu olimele noma oshonile mayelana namanxeba asemzimbeni atholwe engozini eyisisusa sesicelo sesinxephezelo noma ligcwaliswe ngunsumpa wesibhedlela lapho elashwe noma eshonele khona umuntu.
Uma kunezikhala ezihlinzekelwe inhloso yokuphendula imibuzo, shaya uphawu esikhaleni esifanele.
Igama lomuntu othinteka kulo mbiko .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
b Wenelisiwe ukuthi nguye ngempela lomuntu ochazwe ku-5 wefomu yesicelo sesinxephezelo?
Usuku abonwa ngalo okokuqala ngemuva kwengozi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Wake wamelapha yini esikhathini esiphambili ingakenzeki ingozi?
Uma kunjalo, yisho usuku lokugcina elashwa ngalo nokuthi wayephethwe yini .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Kancane .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Phakathi nendawo .. .. .. .. ....
Kakhulu .. .. .. .. .. .. .. .. ...
b Chaza uhlobo lokwelashwa okwenziwe kuze kube yinamuhla.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Kukhona ukukhubazeka unomphela okulindelwe?
Uma kunjalo, nika imininingwane egcwele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Uma kungekho, sesingcono yini isimo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...?
Lukhona usizo olutholayo lukachwepheshe?
Uma kunjalo, veza igama nekheli likachwepheshe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Sikhona isidingo sokuhlengwa esikhathini esizayo?
i Angase afune ukunikwa hlobo luni lokuhlengwa futhi uyolashelwa ini.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Usuku olindelwe ukwelashwa ngalo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Ubude besikhathi esilindelwe sokwelashwa .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
c Kulindelwe yini ukuba umuntu angeniswe esibhedlela ngesikhathi ethola ukwelashwa okuphawulwe ngenhla ku- a?
i Usuku okulindelwe angeniswe ngalo esibhedlela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Ubude besikhathi obulindelwe asihlala esibhedlela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Ngabe ukulimala sekukubi ukwedlula isikhathi esiphambili?
Ngabe leso simo sempilo siqhubele phambili ukwethuka nokuhlukumezeka komuntu?
Uma impendulo ka-9 noma 10 ngenhla ithi YEBO, veza imininingwane egcwele.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Ngabe umuntu usehlaliswa esibhedlela noma ekhaya lokuhlengwa?
a Igama nekheli lesibhedlela/ikhaya lokuhlenga .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
b Inombolo yokugula eyinkomba esetshenziswa yisibhedlela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
c Usuku akhishwa noma okulindelwe akhishwe ngalo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Uma elimale emsebenzini, chaza usuku alindelwe ukubuyela ngalo emsebenzini .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
a Usuku lokushona .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
b Ngabe isimo sempilo saphambilini sinomthelela ngokufa?
c Uma impendulo inguYEBO, veza imininingwane egcwele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Igama likadokotela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . Iziqu .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ....
Ikheli .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Indawo esayinwa wudokotela .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. Usuku .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ...
Imizamo yokushaya noma ukudweba phansi emgwaqeni indlela izimoto ebezimi ngayo ngoshoki, ngopende, njalonjalo.
U-AA uthi ngenxa yokwehla kwesibalo sezimoto emgwaqeni ebusuku, zimbalwa izingozi ezenzeka ebusuku kunasemini kodwa izinga lezinhlekelele likhulu ebusuku. Amaphuzu anomthelela kakhulu ezingozini zasebusuku wukukhathala, ukusebenzisa uphuzo oludakayo, ubudedengu nokungaboni kahle. Ukwehluleka ukukala kahle imoto nebanga kanye nokungasebenzi ngokushesha kwezitho zomzimba.
Ngemuva kokusuka endaweni ekhanya kakhulu, kuthatha cishe imizuzu engama-30 ngaphambi kokuba ihlo lomuntu likwazi ukubona izinga elingamaphesenti angama-80 ekhulwini kanti liqala ukubona ngokuphelele esikhathini esiyihora elilodwa. Cishe amaphesenti angama-20 abantu abadala ababoni kahle, abanye babo babona into eseduze kanti abanye ababoni nhlobo ebusuku. Abashayeli abaphathwa ngamehlo uma beshayela ebusuku kufanele babone udokotela wamehlo ongenza izincomo zokugwema ukushayela ebusuku.
Gwema ukugqolozela indawo eyodwa ngoba lokhu kungenyusa ukukhathala kwamehlo. Bheka ezindaweni ezehlukene, ujeqeze izindawana ezingaxhoshiwe yizibani zemoto. Into ekhanya kabi ibonakala kahle ngokuyibheka eceleni.
Ijubane kufanele lincishiswe ebusuku ukuze ubone yonke into lapho uhamba khona, siqonde ukuthi kufanele uhambe ngejubane okwazi ukubamba amabhuleki ngesikhathi esifanele sokugwema ukushayisa into ekhanyiswe ngamalambu emoto. Ukushayela ngezibani ezihlaba kancane kusho ijubane eliphansi. Ibanga phakathi kwemoto yakho naleyo oyilandelayo kufanele ulandise ebusuku ngaphandle uma uzoyedlula imoto. Gcina imoto engaphambili ebangeni elifanele elibuqama ngobude bezibani ezihlaba kancane.
Amalambu emoto kufanele akhanyiswe kancane isekude imoto okuhlanganwa nayo. Uma omunye umshayeli engaphenduli ngokwehlisa awakhe, wabhanyazise kakhulu bese uwanciphisa. Gwema isilingo sokuphindisela ngokumhlaba ngamalambu - abashayeli ababili abaxhoshwa ngamalambu esikhundleni soyedwa kuphinda ingozi.
Uma uzohlangana nenye imoto ngesikhathi ushayela endaweni eyijika ngasohlangothini lwesokunxele, nciphisa izibani zakho zemoto kusenesikhathi kungenjalo izoshelela nejika bese ixhopha omunye umshayeli. Ejikeni eliqonde kwesokudla, izibani zakho zikhanyela ngaphandle komgwaqo zingaqondi ezimotweni ezizayo kodwa uma umshayeli ozohlangana naye enciphisa izibani zakhe, kuyinhlonipho ukunciphisa ezakho.
Izibani zemoto zidinga ukulungiswa njalo ikakhulu uma uhlela ukuhamba ebusuku ngemoto elayishe kakhulu kunokwejwayelekile. Ukugibelisa abantu ezihlalweni zasemuva nokulayisha ebhuthini kuholela ezibanini ezihlaba kude, ngakho ziyamxhopha umshayeli ohlangana naye. Uyelulekwa ukulungisa izibani zakho egalaji bese uhlela kabusha izibani uma sewushayela nomthwalo ovamile. Kufanele umoya wamathayi uhlolwe ngaphambi kokulayisha imoto ngaphambi kohambo lokuvakasha.
Phumula njalo ngemuva kwamahora amabili noma amakhilomitha angama- 200.
Bopha ibhande lezihlalo zaphambili nasemuva.
Ungashayeli uphuze uphuzo oludakayo.
Sebenzisa izibani zokukhanyisa uma ungaboni kahle, ungasebenzisi izibani zokuma/paka.
Gcina ibanga lokulandela enye imoto lilingane nesikhashana esiyimizuzwana emibili.
Qiniseka ukuthi imoto yakho isesimweni esihle somgwaqo ngaphambi kohambo.
Hlela kahle indlela ozohamba ngayo sewuya emaholidini akho.
Sekuhlangene, ubumnyama nesimo semvula, abanye abantu abasebenzisa umgwaqo bengathathwa njengabayingozi ejwayelekile. Funda ukuphawula abashayeli abayingozi bese uyabagwema. Akukhathalekile ukuthi ucasulwe kanjani, zama ukuzehlisa ugweme isilingo sokuphindisela - ngoba ukucasuka kungaholela kunoma yini, ekushayiseni noma ekudubulaneni.
Imoto lapho umshayeli engaboni kahle noma ephazamiseka - isibonelo, iveni elayishe kakhulu engenazo izibuko zaseceleni.
Imoto engcolile, edliwe wulwandle, enezitho ezingekho noma eshunqayo - lezi yizimpawu zemoto engekho kakhe esimweni sokushayelwa.
Iloli elayishwe kabi noma enomthwalo ongaboshiwe kahle noma imoto enomthwalo odlule uphahla - umthwalo noma ingxenye yawo ingadonsekela eceleni noma ulenge.
Imoto ethwele izingane nezilwane ezifuywayo - kunethuba lokuhlangabezana nengozi noma ubudedengu.
Imoto enanyathiselwa amapheshana emafasiteleni, izinqwatshana zempahla, isibalo esiningi sabagibeli noma izimpahla ezilengayo - umshayeli kungenzeka angaboni kahle.
Imoto enomshayeli ongaqapheli umgwaqo ngokugcwele.
Umshayeli ovimbela omunye ekwedluleni - hamba kancane umdedele ahambe.
Imoto ehamba igcwale umgwaqo - ingaba nesitelingi noma usaspentshini ongalungile noma umshayeli ophuzile noma olele.
Phakathi kokushona kwelanga nokuphuma kwalo.
Ngezikhathi zokuvalwa kwezindawo zokujabula ezithengisa uphuzo oludakayo, emahotela nasemakilabhini.
Ntambama ngemuva kokuphuma kwezingane ezikoleni.
Ngemuva kwemihlangano emikhulu yomphakathi, efana nemidlalo yombhoxo noma imihlangano yokugijima.
Sekuyophela isonto nezimpelasonto ngesikhathi sokudlanga kokusetshenziswa kophuzo oludakayo.
Ngamaholidi nezimpelasonto lapho abashayeli benganakile belibele ukuzipholela behamba bebuka indawo.
Akukuhle ukuba umshayeli ashayele esandleni sokudla ngendlela eholela abanye abashayeli bedlule esandleni sokunxele ngenxa yokuthi yena ubambelele ekutheni uhamba ngejubane elisemthethweni. Omunye umshayeli engaba nesizathu sokweqa isivinini esivunyiwe, ngakho angavinjwa ngendlela engafanele ngoba lokhu kudala izingozi nalapho intukuthelo ingaba nomphumela ongemuhle.
Uma kunesimo esiphuthumayo, khanyisa izibani zesimo esiphuthumayo kanjalo nezibani ezinkulu bese ushayela ngokuphepha. Hlonipha imithetho yomgwaqo, ungashayeli ngobudedengu.
Lesi seluleko sakwa-AA sivela kulandela imibiko etholwe kubashayeli abazishaya amaphoyisa bevimba izimoto ezibedlula ngakwesokunxele emizileni emibili noma ngaphezulu.
Nakuba ukushayela emzileni wokuphuthuma ngezikhathi zasemini kuvunyelwe izimo ezithile, imoto elandela enye ayinalo igunya lokuphoqa imoto engaphambili ukuba ishayele emgqeni ophuzi ukuze ikwazi ukwedlula. Kungaba yinhlonipho nje ukuqhela uhambe emgqeni ophuzi kodwa kufanele uqikelele ukuthi kuphephile futhi yisibophezelo sakho ukuqikelela ukuthi isenzo sakho siphephile.
U-AA unxusa abashayeli babekezele emigwaqeni, bashayele ngokuvikela izingozi ngaphandle kokulwa.
Ukushayela ngenhlonipho - kwenza ukushayela kube yinto emnandi kithi sonke.
Yonke iminyaka lapha eNingizimu Afrika cishe bayizi-10 000 abantu abafayo kuthi abantu abayi-150 000 balimale ezingozini zomgwaqo. Izibalo ezethusayo zenzeka emaholidini ethu kaDisemba. Ukulahleka kwemiphefumulo kuyahlukumeza kodwa nezindleko zomnotho ziphezulu. Izindleko zamaphoyisa nemisebenzi yesimo esiphuthumayo, umonakalo ezimotweni nasempahleni, ukulahleka komkhiqizo ezweni kubalelwa ezigidigidini ezingu-R12 ngonyaka.
Kufanele kube nendlela yokunciphisa izinhlekelele nokuphupha, sikhona ngempela isidingo. Yimizuzwana eyishumi nje kuphela yokucabanga nokwenza. "Imizuzwana eyishumi ingaphephisa impilo yakho" lona wumbiko olula noqondile. Lo mbiko uthi izinyathelo ezine, ezilula, ezishibhile ezithatha imizuzwana eyishumi zingaphephisa impilo. Nazi lezi zinyathelo.
Hlalisa njalo izingane ezihlalweni ezifanele: engozini yokushayela ngesivinini sika 50km/ngehora, ingane enesisindo sika 20 kilogilamu ingashayisa into eqinile ngamandla angu 400 kilogilamu. Uma usebenzisa isihlalo esifanele sokuhlala ingane, ubungako bengozi bungancipha ngamaphesenti angama-75. Ngakho hlola isihlalo sengane emotweni yakho. Ngabe sifakwe kahle Ngabe wusayizi ofanele Ngabe uyasisebenzisa Siyazi ukuthi izingane zingakhononda okwesikhashana. Kodwa kungcono lokhu kunenhlekele engavela?
Gcina yonke impahla ehamba ngayodwa ebhuthini yemoto. Uma imiswa ngokushesha imoto ngesikhathi sengozi, ibhuku lebalazwe lingashaya abagibeli ngomfutho olinganiswa nomuntu okhahlela umkhalambazo. Isithwebuli-zithombe siphenduka isiqhumane sesandla kanti isivikeli-mvula siguquka umcibisholo obulalayo. Impahla ethengiwe ingabulala. Gcina impahla ebhuthini yemoto.
Hlela isitulo nendawo onqikisa kuyo ikhanda. Indawo yekhanda yinto yokweyama hhayi ukuphumula, ngakho yenzelwe ukuvikela noma ukunciphisa izinga lokushayeka okuvame kakhulu engozini yemoto. Noma ngabe uhamba ngesivinini esincane, njengama-10 kilomitha/ngehora ingozi enzima ingenzeka.
Bopha njalo ibhande ubone ukuthi wonke umuntu ulifakile. Siyaphinda, bopha njalo ibhande.
U-AA ugcizelela ukuthi akusikho nje ukubopha ibhande ezihlalweni eziphambili kodwa nezasemuva okusindisa impilo - noma kunjalo, isilinganiso sithi ngamaphesenti angama-65 asebenzisa amabhande.
Ibhande lemoto libaluleke kulo lonke uhambo, akukhathalekile ukuthi lufishane noma uhamba kancane - libaluleke kumuntu wonke osemotweni. Liyosindisa abagibeli kanjalo nabashayeli. Umuntu ongabophile ibhande ebandanyeka engozini engalimaza abanye abagibeli ngomfutho olingana nendlovu encane.
Izinyathelo ezine ezilula. Izinyathelo ezithatha imizuzwana nezingasindisa impilo.
Zicabange bese uyazenza.
U-AA usenxuse ukuqiniswa kokulawulwa kwamathayi angamasekeni angena ezweni nasetshenziswa ezimotweni ezithwala izinkulungwane zomphakathi.
Ngenxa yokwentuleka kwezakhiwo eziqinile zamathayi, imboni yamathayi iyaphoqeleka ukuthenga amathayi angamasekeni emazweni angaphandle ukuze aphekwe kabusha. Nakuba ifuneka imvume yokuthenga la mathayi kodwa kutholakala amathayi amaningi engena emingceleni yezwe bese ethengiselwa abashayeli bezimoto nabanikazi bamatekisi. La mathayi avela emazweni angaphandle awathengwa ngempela ngosomabhizinisi abagunyazwe ukudayisa amathayi kanti futhi ngesikhathi engena ayihlolwa yonke impahla esezinqoleni eziwathwalayo.
Emazweni aseYurophu, umqolo olindelwe ethayini ngu-1,5mm uma kuqhathaniswa no-1mm eNingizimu Afrika futhi sinenkolelo yokuthi la mathayi ayachithwa nje lapha ezimakethe zaseNingizimu Afrika. Iphesenti elithile lingemukelwa kodwa iningi lingaphansi kwezinga elifanele.
Ngaphezulu kwezinga eliphezulu lokulawula impahla ethengwe kwamanye amazwe, kufanele kube nohlelo lokufundisa oluqwashisa umphakathi ngezidingo zokuqaphela lapho bethenga amathayi angamasekeni kanjalo usayizi ofanele nomoya ngokwehlukana kwezinhlobo zezimoto. Abanikazi bamatekisi/abashayeli bakhuthazwa ukuthola ibhukwana elithi "amathayi etekisi elayisha abagibeli abayi-10 kuya ku-16" eshicilelwe Yingosi Yamaqophelo Empahla eNingizimu Afrika.
Khumbula - amathayi yizindawo ezincane ezixhumanisa imoto nomgwaqo, esimweni esomile nesimanzi sezulu.
Into ebaluleke kakhulu ngaphambi kokuthatha uhambo wukuhlola ukuphepha kwemoto. Zonke izibani namalambu okujika, izinsiza zokwesula ifasitela, amabhuleki, isitelingi, ipayipi lokukhipha intuthu namathayi kufanele kuhlolwe ngokucophelela ukuthola amaphutha akhona. Abagibeli abangenaso isiqiniseko noma abaqikelelayo ngokuba sesimweni esihle kwezimoto zabo bangahlola imoto kunoma yisiphi isikhungo sakwa-AA ezisabalele neNingizimu Afrika ngaphambi kokuthatha uhambo lwamaholide - ukuhlola kwenziwa ngemali encane.
Abashayeli bezimoto belulekwa ukuhlala njalo benebhande lesibili lokupholisa amanzi kalediyetha kanye nepayipi lawo - noma ngabe imoto iphumelele kahle ekuhlolweni. Lokhu kungalonda isikhathi nemali uma ufelwa yimoto futhi yiseluleko esihle ukuba nokhiye wesibili wemoto.
Uyelulekwa ukuba ngaphambi kokuthatha uhambo olude uhlole umshuwalense wemoto. Imishuwalense yezimoto, yendlu, yomnikazi wendlu nowempilo kufanele ube sesimweni esifanele.
Abadiliva iphepha nobisi kufanele bamiswe bese kuhlinzekelwa izilwane nemfuyo eshiywa ekhaya. Enye indlela yokuzihlinzeka wukubika esiteshini samaphoyisa esiseduze ngohambo lwasekhaya.
Imindeni ehamba indlela engayazi kufanele iluhlele uhambo. Abakwa-AA banika amalunga abo amabalazwe ehlukene, amapulani amadolobha, izincwajwana nemibiko yomgwaqo. Uhambo oluhlelwe ngumuntu ngamunye lutholakala ngokucela. Wumqondo omuhle ukusebenzisa imizila emkhulu hhayi emincane - noma ngabe iyanqamulela.
U-AA wengamele uhlelo lwe-SOS olumiswe emizileni emikhulu wuMnyango Wezokuthutha. Izingcingo ze-SOS zikanise ngokwehlukana amabanga angamakhilomitha amabili kanti usizo uluthola kalula ngokushaya ucingo.
Ngesikhathi besemgwaqeni, abashayeli kufanele banake ukuphepha kwabo, okwemindeni yabo nabanye abasebenzisa umgwaqo ngokubopha amabhande nokugcina ibanga lokulandela imoto ngemizuzwana emibili. Ibanga lokulandela enye imoto kufanele lenyuswe ebusuku, enkungwini, uma lina noma kumanzi emgwaqeni.
Ungagwema ukukhathala nokuhlukumezeka kwamehlo ngokuhlaba ikhefu iziwombe eziningana. Ukushintshana kwabashayeli ezindaweni zokuphumula yinto encomekayo. Uyelulekwa ukuzinqumela izikhawu zokuphepha njalo ngemuva kwamahora amabili noma amakhilomitha angama-200 ngoba lokhu kwehlisa izinga lokukhathala.
Izimoto kufanele zikhiywe uma zingenamuntu kanti akufanele ushiye emotweni impahla yentengo enkulu endaweni ebonwa ngabantu abedlulayo. Ungashiyi izingane noma izilwane ezifuyiwe emotweni ekhiyiwe - ukushisa okuphakathi kungadala ukujuluka noma isifo sokuwa nobungozi obukhulu.
Kubalulekile ukuba abashayeli baphathe izincwadi zokushayela ngazo zonke izikhathi. Lokhu kumiswe wumthetho.
Thola uhlobo nobungako bokulimala usize olimele ngendlela elingene amandla akho.
Biza amaphoyisa ne-ambulense uma kukhona umuntu ofile noma olimele.
Thola uhlobo nobungako bomonakalo.
Uma imoto ivimbe wonke umgwaqo, ungayisusa ngemuva kokushaya uphawu lapho kade imi khona kodwa uma kukhona olimele noma ofile, kufanele wenze njalo kuphela ngemuva kokuthola imvume yephoyisa lomgwaqo.
Khipha izincwadi zakho zokushayela, ubike ingozi emaphoyiseni ngaphambi kwamahora angama-24 bese uthola inombolo ecashunywayo eyodluliselwa kumshuwalense.
Bhala isigceme sengozi ngokwenza imidwebo esobala, uma kwenzeka uthathe izithombe.
Gwema ukwenza imibiko engakufaka ecaleni, ungavumi into ekubophezelayo.
Bhala amagama abanye abantu nofakazi nezimo eziholele ekushayiseni.
Ungabasusi abantu abalimele kakhulu kodwa ungabasiza ngendlela efanele noma oqeqeshwe ngayo.
Qiniseka ngokusebenzisa isithuthi sokudonsa esithembekile uma udonsa imoto yakho futhi kufanele babhale phansi izindleko ngaphambi kokuyisusa esigcemeni sengozi.
Qaphela: izinga elivunyelwe lokuphuza utshwala selingu 0.05 grams/100ml egazini kubashayeli abazishayelayo kanti lingu 0.02 kwabaqashelwe ukushayeli. Leli zinga alihlangene nesibalo seziphuzo ozisebenzisile ngoba lilawulwa yisisindo somuntu ngamunye, isilinganiso; umuntu omkhulu ngo- 85 kg izinga elichazwe ngenhla lingaba yizingilazi ezimbili zewayini.
Izimoto zakhiwe ngendlela yokuhamba endaweni eqondile noma emgwaqeni otshekile. Lokhu kuchaza ukuthi uma uyekela isitelingi endaweni eqondile ingazihambela ibanga elithile ngaphambi kokujikela kwesokunxele ngenxa yokuthi yesimo esihle somgwaqo. Uma imoto ishona emaceleni lapho uyihlola kungenziwa yisondo elingafanele, elingalingani noma eligobile, igiya elixegayo noma umgwaqo ongalingani.
Uma imoto iqala ukujikela eceleni uma uyeka isitelingi, kungadalwa wukungalingani komoya emasondweni phakathi kwesokudla nesokunxele, imilobo engalungile yangemuva, amathayi angalingani noma izipilingi ezephukile noma ezigobile. Kungaba wumphumela welinye lamaphutha abalwe endimeni engenhla.
Uma ushayela ejikeni elicijile nesitelingi singavumi ukuma endaweni yaso eqondile noma sifuna ukubanjwa kakhulu, imbangela ingaba wumoya ongenele kahle, amalinkeji abophayo, iziphanga ezilimele, igiya elingasethiwanga kahle noma izipilingi ezigobile. Uma kuwuhlobo lwesitelingi esijika kalula, kungenzeka sincishelwa ngamafutha aso, isifutho esingasebenzi ngokufanele noma ipayipi lamafutha elivalekile.
Uma isitelingi sidlala kakhulu, singadalwa wukugadlazeka kakhulu. Lokhu kuhambisana namalinkeji alimele noma axegayo, ibhokisi lesitelingi elilimele noma elingasethwanga ngendlela efanele noma amabheringi alimele. Umoya otholakala esitelingini esijika kalula singaba nomthelela wesitelingi esixegayo.
Ukukhala kwamathayi uma ujika kuvame ukubangelwa wumoya omncane ethayini kodwa kungadalwa nawumgwaqo ongaqondile kahle.
Ungalinge wethembe ujeke wemoto. Esikhundleni salokho, thenga izinsimbi eziqinile zokumisa imoto uzisebenzise ngaso sonke isikhathi lapho udinga ukungena ngaphansi kwemoto.
Khipha intambo yebhethiri ethintiswa emzimbeni wemoto (ngaso sonke isikhathi yintambo ebhalwe -) ebhethilini, lokhu ukwenzela ukugwema ingozi yokudumisa imoto ngephutha, yokuqala umlilo noma ukushisa ubucwebe obufakile noma iwashi okungenzeka buthintane nezintambo ezingaboshiwe.
Qiniseka ukuthi izintambo zogesi zicinyiwe uma ukhipha intambo yebhethri, kungenjalo koqhasha umlilo ongadala ukuqhuma kwebhethri.
Ungawashiyi amathuluzi kubhethiri ngoba ukushayisana kwawo nezingono zalo kungasusa izinhlansi.
Qhelisa izingubo nezinwele ezinde ezithweni ezinyakazayo.
Gqoka isivikeli samehlo uma esengozini amehlo, njengalapho ushisela noma ubhoboza okuthile ubheke phezulu.
Ungawugcwalisi ngokweqile usampu noma enye into egcwaliswayo ngoba kungaba nokuvuza noma ingasebenzi kahle insimbi.
Ungasusi isivalo solediyetha ngesikhathi iduma noma usashisa. Uma kufanele uwuvule, sebenzisa indwangu ewuvalayo, ume eceleni bese uvula kancane kancane.
Ungawatheli amanzi abandayo enjinini eshisayo ngoba umehluko ungadala umonakalo. Uma ukwazi ukuziqokela, thela kancane amanzi ngesikhathi isaduma imoto.
Ungavumeli izingane noma izilwane zime eduze kwemoto ngesikhathi usebenza kuyo.
Gcina isicishamlilo eduze nendawo osebenza kuyo.
Ungazami ukucisha amafutha noma umlilo kagesi ngamanzi, okungenani sebenzisa isihlabathi.
Qaphela uma uthwele ibhethri noma ulisebenzisa ngoba linamanzi e-esidi, angadlavuza izingubo zakho alimaze nesikhumba.
Ungayidumisi imoto isikhathi eside endaweni evalekile.
Uphethroli awuqageleki, ikakhulu umhwamuko ukuthi uphethroli uchitheke epayipini wase uhwamuka kwangenzeka lutho akusho isiqiniseko sokuphepha esikhathini esizayo.
Wenzani uma imoto izimela ngaphandle kwenhloso yakho Uthatha iselula yakho, kunjalo. Okwesikhashana kuyinto enhle ukuzama ukuthola iphutha noma umonakalo. Uma imoto efile inomsindo okhalayo noma amasondo engasahambi, kungenzeka ukuthi unenkinga enkulu. Uma ungekho umsindo, kunethuba elihle lokuthi yinto encane eyenzekile?
Isinyathelo sokuqala wukubheka kahle ngaphansi kwebhonethi ukuthi azikho izintambo ezinqamukile noma okuvuzayo.
Lukhombisani uthi lukaphethroli Ukuphelelwa wuphethroli kwenzeka kunoma ngubani?
Hlola izintambo zamapulagi, lisondeze ngalinye endaweni esansimbi ekhanda lesilinda ngesikhathi omunye ezama ukudumisa. Qikelela ukuthi awuthinti ingxenye esansimbi yepulagi kungenjalo uyohlangana nomuzwa wokubanjwa wugesi. Lapho usondeza ipulagi ekhanda lesilinda, uyobona izinhlansi eziluhlaza, uma zikhanya kancane zimpofana noma kunophawu lwezinhlansi, hlola isibambo seroto esingaphansi kukadisibhutha, uhlole ukuthi awuhlephukile noma awulimale yini. Ungahlola nokuthi ibhulashi likadisibhutha liyathintana nengalo yeroto. Uma lezi zinto zisesimeni esifanele, ungabheka izintambo.
Izintambo zokuxhuma zikadisibhutha zihamba phakathi kukakhoyela ziye kudisibhutha. Le ntambo encane ivame ukunqamuka lapho ixhuma khona kudisibhutha. Uma inganqamukile futhi nemoto isebenzisa uhlobo oludala lwamaphoyinti, kufanele ukhiphe isivalo sikadisibhutha, uvule amaphoyinti kancane ngesikuludilayiva ngesikhathi iduma imoto. Uyobona ngenhlansi encane ekunika ithemba lokuthi umlilo uhamba ngendlela efanele kodwa uma ingekho kusho ukuthi ikhona into engasebenzi kahle ezintanjeni. Uma evulekile amaphoyinti, kufanele ukhiphe isivalo bese ugudlula kancane injini ngokuyidumisa kancane aze avale amaphoyinti ngaphambi kokuzama ukuwavula.
Okokugcina, qiniseka ukuthi uphethroli uyafika kukhabhaletha. Khipha ingxenye ephezulu yesiqebetho sokuhlanza umoya (ehlanza) ubheke ukuthi uphethroli utshazela emlonyeni kakhabhaletha uma ususa ingalo enamathele olimini lukakhabhaletha.
La maphuzu avame ukusiza ngokuthola izinto ezihlupha kakhulu lapho imoto ifele emgwaqeni.
Amathayi kufanele ahlolwe njalo kanti lokhu okulandelayo kuqhakambisa amaphutha ongawalindela. Uma sikhona esinye salezi zimo, xhumana nochwepheshe wamathayi.
Ukudleka ecaleni elilodwa. Lokhu kwenzeka ngezindlela eziningi. Ukudleka kwesondo libe yimpandla ngaphakathi noma ngaphandle wuphawu lwamasondo angaqondile kahle.
Amathayi adleka phakathi nendawo. Uhlobo lokudleka ngale ndlela wuphawu lwamathayi afuthwe kakhulu. Ukushayela ngejubane ibanga elide kungadala lokhu emathayini anohlonze oluncane ngoba ukushayela ngesivinini sika-120km/ngehora kuqeda ithayi ngokuphindwe kabili kunokuhamba ngesivinini sika-70km/ngehora.
Ukudleka kwamathayi ngaphakathi nangaphandle. Uma edleka ngaphakathi nangaphandle amathayi, imvama amathayi asuke ehanjiswe enomoya omncane ngesivinini esivamile.
Ukubaluleka kwenani elifanele lomoya ngeke kwathola amazwi enele. Uma umncane kakhulu, ulimaza amathayi ngezindlela eziningi.
Uma sikhuphuka isivinini, ukushaya kwesondo emgwaqeni ngokweqile kudala izilonda nemigqa edaleka esikhumbeni sethayi okuholela ekushiseni okweqile nomonakalo esakhiweni sethayi noma ekulimaleni. Ukuthamba kwethayi kuphazamisa isitelingi, ukubambelela emgwaqeni, isikhathi esihlalwa yithayi nendlela elihamba ngayo. Nokushayela imoto inamathayi afuthwe kancane noma ukuyithwalisa kakhulu kungaveza izimpawu ezimbi ngokuhamba kwesikhathi.
Umoya wamathayi uhlangene nesipele kufanele uhlolwe njalo ngesonto ngaphambi kokuba ishise imoto, isibonelo, ngaphambi kwamakhilomitha ayishumi, sebenzisa isikali esilungile somoya.
Izivalo ezilahlekile zamathayi kufanele zibuyiselwe ngoba inhloso yazo wukuvikela ukungcola epayipini lesondo okungaholela ekuphumeni komoya.
Ukushintsha amasondo aye kwezinye izindawo wudaba olusematheni, isibonelo awasemuva aye phambili, njalonjalo. Ezinye izinkampani ziyakuncoma lokhu kanti ezinye ziyakuchitha, kanti ezinye aziphawuli. Inkampani engasincomi lesi senzo yi-BMW. Ukushintsha amasondo kwenza aphele ngokulingana kodwa ekugcineni wonke kufanele akhishwe kufakwe amanye okuyinto ebizayo.
Umthethosisekelo kaZwelonke wale mboni nokuthi izikhungo zasekhaya zihlangana kanjani nokweseka izinkolelo zoMkhandlu kaZwelonke..
Uzokwazi ngezinhloso nesakhiwo soMthethosisekelo omile weziNhlangano/wososeshini zamaTekisi.
Lokhu kuxuba izimo ezaholela ekukhuleni ngamandla kweMboni yaMatekisi ngeminyaka yo-1980 nokwaba yinkundla Yokuthuthukisa Abamnyama Kwezomnotho ngaleso sikhathi. Umqondo wokungagqizi qakala ngokwethula imisebenzi kubantu abamnyama kwaholela embonini engalawuleki, enabantu abaningi, efakwe imali encane negcwele udlame, ukwesabisa nokuxhashazwa.
Injongo enkulu yoMkhandlu kaZwelonke Wamatekisi eNingizimu Afrika (SANTACO) wukusungula imboni yamatekisi engenadlame, yentando yeningi, ethembekile nesebenza kahle esiza umphakathi ngohlelo lwezithuthi oluphephile nolungabizi kakhulu olubhekela zonke izinhlaka zemboni yamatekisi. engasabisi nengaxhaphazi muntu.
Ukubonisana nokunxenxa imboni kahulumeni emazingeni onke.
Ukuxhumanisa imibono yamalunga ezindabeni zemboni nokummela izinto ezifunwa ngamalunga ezigungwini zasekhaya, zesifundazwe, kuzwelonke, ebalazweni nasemazweni omhlaba.
Ukwethula emalungeni umsebenzi wokuphatha ngendlela enhle, enokuzibophezela, esobala nekhombisa ubungoti.
Ukubhalisa amalunga amatekisi, abanikazi bamatekisi nezinhlangano zamatekisi.
Ukumela imboni yamatekisi ngezikhathi ezifanele noma yikuphi.
Ukukhuthaza ukuhlomulisa abantu abamnyama kwezomnotho embonini yamatekisi.
Ukuguqula umbono nomqondo wabanikazi bamatekisi baqonde ukuthi maningi amanye amathuba embonini yamatekisi.
Ukukhuthaza ubambiswano nezindlela eziningi phakathi kwezinhlobo ezehlukene zemboni yokuthutha.
Ukuguqula imboni yezokuthutha idlale indima esemqoka njengohlelo lokuthutha ngokuhambisana nezidingo eziguqukayo zokusebenza emkhakheni onqala Wezokuthutha Ezansi neZwekazi lase-Afrika nezimboni ezidlelanayo.
Ukuqikelela ukuthi imboni yamatekisi idlala indima ebalulekile ekuphepheni emgwaqeni nasekuthuthweni kwabantu ngokuphepha.
Ukukhuthaza umkhiqizo wemishini ezwelana nemvelo lapho kwenziwa umsebenzi wokuthutha oholela emsindweni omncane, ekusetshenzisweni kangcono kwemvelo nokunukutshezwa kancane kwamanzi nomoya.
Ukuqikelela ukuthi amalunga aqonda futhi ayazi ngokubandakanyeka kwawo ekusebenzeleni umphakathi neqhaza elibalulekile lokufeza izifiso zomphakathi nokuziphatha ngendlela ehloniphekayo.
Ukufundisa umphakathi ngokuphepha emgwaqeni nezinye izinhlelo zokuphepha.
Ukumisa umvikeli obhekana nezikhalo zokwethulwa komsebenzi embonini.
Sungula imithetho nemigomo yokubusa nokugcina imboni yokuthutha iphephile, isebenza ngendlela efanele neqondile.
Qala, khuthaza futhi gxeka ngokwakha uphikisane nemithetho noma nezichibiyelo noma nezinguquko zomthetho, zemikhuba noma zenqubo eziphazamisa imboni yezokuthutha.
Vimba umkhuba nezenzo ezibonakala zinciphisa noma ziphazamisa amalungelo emboni yezokuthutha namalunga ayo.
Thatha ubulungu noma ubambisane nemikhandlu ezibophezele, yangaphakathi noma yakwamanye amazwe ezintweni ezithinta imboni yezokuthutha ematekisini.
Inhlangano eyisakhiwo esinamandla efana nomuntu ophilayo njengenkampani ebhaliswe eSigabeni 21.
Ukuzibophezela entandweni yeningi nokuqhubela phambili imiphakathi eyayincishwe amathuba esikhathini esiphambili ngaphakathi embonini yomphakathi yezokuthutha.
Lesi sigaba somthethosisekelo sidingida izinkambiso eziningi ezinquma isakhiwo, ubulungu, imithetho nemigomo, ezamabhizinisi, ukuqondiswa kwezigwegwe nezibophezelo ezincike ezivumelwaneni zeSANTACO.
Amalungelo nezibophezelo kanye nezinyathelo zokuqondisa izigwegwe ngokunye kwezinto ezidingidwa yilesi sigaba.
Lesi sigaba siphawula ngesakhiwo senhlangano. Umdwebo olandelayo uchaza amaxhama namazinga okuxhumana. Imisebenzi nezibophezelo eziveziwe zezakhiwo ezincane kanye nabantu icaciswe ezigabeni ezehlukene.
Lesi sigaba siphawula ngezenzo eziningi zokuphambana nokumisiwe nezenzo zokuqondisa izigwegwe eziyothathelwa abathile.
Lo msebenzi uphawula ngezinye Izahluko eziphansi kwezinkambiso nokubaluleka kophawu loMkhandlu.
Lesi sigaba soMthethosisekelo siphawula ngenqubomgomo nezakhiwo ezisebenza ukufeza umbono nenhloso yeSANTACO.
Uzokwazi ngezinhloso nesakhiwo soMthethosisekelo Omile Wezinhlangano Zamatekisi.
Lonke ilungu leSANTACO liyoba yilunga leNhlangano Yamatekisi Endawo.
Inhlangano Yamatekisi Endawo iyoba namalunga angama-30 ukuze ikwazi ukuthola ubulungu ngencazelo yoMthethosisekelo waleyo Nhlangano Yendawo. Inhlangano Yendawo ingaba namalunga angaphansi kwama-30 kuphela ngemuva kokuthola imvume ebhaliwe yekomiti loMkhandlu Wamatekisi Esifundazweni.
Iyodwa kuphela Inhlangano Yendawo eyovunyelwa indawo ethile eklanyiwe. Okwehlukile kulo mthetho kungenziwa kuphela ngemvume ebhaliwe yeKomiti loMkhandlu Wamatekisi Esifundazweni ngokubambisana neSigungu Esiphezulu sikaZwelonke seSANTACO.
Igama nenombolo yokubhalisa yeNhlangano eveza imininingwane yendawo.
Indlela ebumbeke ngayo inhlangano.
Imizila ehanjwayo (imizila ebhalisiwe esetshenziswa ngamalunga enhlangano kufanele abhalwe yinhlangano).
Nencazelo yemibandela yokwemukela, yokuqoka nokumisa amalunga ezikhundleni.
Isikhathi sokuhlala esikhundleni.
Ukufaka elinye ilunga lekomiti eliphakeme.
Imihlangano yekomiti eliphakeme.
Imisebenzi yokuqondisa izigwegwe.
Inkombandlela yokunika ubulungu.
Inqubo yokufaka isicelo.
Imisebenzi namalungelo amalunga.
Imali ekhokhelwa ubulungu.
Isibalo esifanele sokuqhuba umhlangano.
Izindaba ezixoxwayo namaminithi omhlangano.
Ukuqokelwa ezikhundleni kwamalunga.
Umhlangano ovamile wamalunga.
Bheka Umsebenzi 2 Isifundo 5 Encwadini Yomsebenzi.
Funda bese ufingqa okuqukethwe yizinkambiso ezilandelayo ezichazwe kuMthethosisekelo weSANTACO. Yazisa lonke iqoqo ngomphumela.
Umbuzo 1. Ngabe lo msebenzi olandelayo ungenye yezinhloso zenhlangano?
Ukuqinisekisa ukuthi amalunga asebenza ngaphakathi komzila wemvume yawo nokulandela imithetho ebekiwe?
Umbuzo 2. Ilunga LekomiTi Eliphakeme lingahlala esikhundleni isikhathi esingakanani futhi lingalumela yini ukhetho olulandelayo?
Umbuzo 3. Yisho imisebenzi emithathu yeKomiti Eliphakeme.
Umbuzo 4. Qhaza lini elibanjwa yiKomiti Eliphakeme ekuqeqesheni nokuthuthukisa kanti mangaki amalunga okufanele abe kule komiti?
Umbuzo 5. Xoxa ngesimo sokuqeda ubulungu.
Umbuzo 6. Mangaki amalunga abumba isibalo esilindelwe sokuqhuba umhlangano wonyaka i-AGM?
Umbuzo 7. Chaza inqubo yokuvota emhlanganweni ophuthumayo.
Umbuzo 8. Mangaki amalunga okufanele abe mdibi ne-akhawunti kasoseshini?
Umbuzo 9. Mangaki amaphesenti amalunga okufanele abe khona ekuthatheni isinqumo sokuhlakaza inhlangano?
Uzoxoxa ngezingathekiso eziyosiza ekuphenduleni imibuzo ephathelene nezifundo ezedlule zomuntu (RPL) nokuhlola.
Uzoqagula amathuba okuqeqeshwa embonini yamatekisi.
Inhloso yesingeniso wukuveza imvelaphi eyokusiza ekulandeleni ingxoxo nezakhiwo ezithintekayo emfundweni nasekuqeqeshweni. Lapha sizokwethula kancane izakhiwo ezehlukene namalinge amiselwe isiqiniseko sezinga eliphakeme lemfundo nokuqeqesha.
Ngakho okulandelayo yisenanelo esizosetshenziswa njengesibuko ngesikhathi siqhubeka namaMojuli 6,7 no-8.
Bhala uhlu lwemisebenzi yamaSETA neTETA kunqubo yokuthuthukisa nokulawula.
Lokhu kuchaza ukuthi amazinga nebanga lemfundo elimiswe yi-NQF liyokwaziswa futhi lemukelwe ezweni lonke nasemhlabeni.
Ihlanganisa imfundo noqeqesho. Ngale ndlela ungakwazi ukusuka emkhakheni othile wemfundo uye komunye.
Nge-NQF, ungahlonishwa ngezifundo zakho ozithole esikhungweni esibhalisiwe noma esingabhalisiwe. Uyohlolwa ngalokho okufundile bese ubekwa ezingeni elifanele lemfundo nokuqeqeshwa.
UTshepo usesebenze efemini yopende iminyaka eminingi njengenduna. Uhambele izifundo ezimbalwa ezimfushane zokuphatha abasebenzi waze wathola nezitifiketi. Ufake izicelo zemisebenzi embalwa kodwa watshelwa ukuthi izitifiketi zakhe azemukelekile.
Nge-NQF, ulwazi lukaTshepho ngabasebenzi nezifundo ezimfushane azenzile lungahlolwa, lwemukelwe futhi athole umhlomula ngazo. UTshepho engasebenza emnyangweni wezabasebenzi enkampanini lapho ikhono lomsebenzi elihlangene nolwazi lwakhe lokweseka abantu liyomenza emukeleke ekusebenzeni ngabantu.
USipho useshayele njengosomatekisi iminyaka emine eGoli. Ngohambo lwakhe lokugcina, wavelelwa yingozi eyaholela ekulahlekelweni wumlenze, ngakho akasakwazi ukushayela. Ngesikhathi esashayela, waba nothando lokusebenza ngezinto zogesi. Isikhathi esiningi wayelungisa izinto zogesi futhi ezifaka ezindlini zabantu. Wafunda izinto eziningi namakhono awusizo.
Esikhundleni sokuhlala ekhaya ecabanga ukuthi uphelelwe wumhlaba, enganquma ukuqeqeshwa njengosogesi. Amakhono awathola ayezomsiza ekuqedeleni izifundo ezimfushane zogesi bese ehlonishwa ngalokho akuzuzile.
Enye inkambiso ebalulekile yethulwe ngezansi nakuba ingekho incazelo.
Thola olunye ulwazi ngalokhu, uyobe sewuqala ukuqonda ngokubaluleka kwe-NQF!
Imfanelo, ubumqoka, ukuhambisana nesimo, inqubekela-phambili, ubulula bokuthola ulwazi nekhono lokwenza okwaziyo.
NginguThabo ngineminyaka engama-25 ubudala. Ngaphuma esikoleni ngemuva kwebanga le-6. Ngishayela itekisi kodwa ngifuna ukuba ngumgcini-mabhuku.
UThabo ufuna indlela yokufunda ukuze athole iziqu ezisohlwini lokuzithuthukisa lwe-FET. Ulwazi lwaphambili nezifundo ziyohlolwa ngokuqhathanisa nemiphumela yokufunda namaqophelo ohlelo. Angazikhethela umkhakha ofanele ku-FET, uma ephumelela izinga le-4, aqhubeke nomkhakha aziqokele wona.
NginguVusi sengisebenze ngomshini wokwakha amabhuleki efemini yonjiniyela iminyaka eminingi. Abaqashi bami bangiyise ezifundweni ezimfishane esikhungweni sokuqeqesha abasebenzi benkampani ngenhloso yokuthuthukisa ikhono lami, ekupheleni kwezifundo ngathola izitifiketi. Inkampani yami ihlelwa kabusha kanti ngesabela ukudilizwa emsebenzini. Ngifisa ukufaka isicelo sokusebenza kwenye imboni kodwa ngitshelwa ukuthi izitifiketi zami ngeke zemukelwe. Ngifisa ukufundela umsebenzi, ngicabanga ukuba wufitha enkampanini yonjiniyela. Ikhono nolwazi lwami lungabalwa yini noma kufanele ngiqale kabusha yonke into?
Nge-NQF, lokho aphumelele kukho uVusi kuyobhaliswa emlandweni wakhe wemfundo. Uyokwazi ukwedlulisa lezo zifundo ezihambelana nomsebenzi omusha noma esikhungweni afunda kuso. Ngezifundo zakhe ezemukelwe, engakwazi ukuqhubeka nomsebenzi kwenye imboni eqhubeka nomsebenzi wamanje noma aqoke umgudu wokufunda agogodele umsebenzi awukhethile.
Abantu bakhuphuka kanjani emazingeni ehlukene?
Uyithola kanjani impumelelo noma iziqu zemfundo?
Qhathanisa amagama kuKhalamu A nomqondo/umusho ngaphansi kweKhalamu B. Bhala inombolo kuKhalamu A nohlamvu oluhambisanayo kuKhalamu B.
a Isisebenzi sasendlini esiphumelele Ibanga 3 Grade 5?
c Usomatekisi oqede Ibanga 8 Grade 10 ofuna ukuqhubeka nezifundo, d Usomatekisi oqede umatikuletsheni ofuna ukuqhubeka Esikhungweni semfundo ephakeme.
Ungakwazi yini ukuthuthukisa izinga lakho lemfundo ngesikhathi ungumshayeli wetekisi?
Kufanele kuqalwe ngokuhlola ulwazi lwaphambili lukaSipho ukuthola ukuthi yini ayaziyo nokuthi angenzani.
Uma enezimpawu zekhono, engaqala umkhakha omholela ngqo kulowo aziqokele wona.
Akudingekile abuyele esikoleni kanti engathola amaphuzu athile ayomhlomulisa njengezifundo ezemukelwe ngesikhathi eqhubeka nezifundo zokugcina amabhuku.
Yini incazelo yolwazi olutholwe esikhathini esedlule?
Lisho ukuthini igama elithi inkambiso?
Le mojuli ikhuluma ngokwazi ukuthi Umkhandlu Obhekele Amazinga Emfundo eNingizimu Afrika (SAQA) yaqala kanjani, izakhiwo zayo, labo ebasebenzelayo nemisebenzi yayo.
Ngemisebenzi enikiwe, isifundo sibuye sikwazi ukukhombisa indlela nemfundo esungulwe ngayo nemizamo eyenziwe yokuqikelela ngezinga elihle lokwethula umsebenzi.
Uzokhombisa ulwazi lwezakhiwo namaqhinga akhona amiselwe ukwethula izinga elihle lezinhlelo zamakhono, amazinga ezingxenye zezifundo neziqu.
Ukuhlaziya uhlelo olusanda kudwetshwa olwethulelwe ukuqeqesha abashayeli ngenhloso yokuvivinya izici nenqubo yeqophelo elifanele elilandelwe ngesikhathi sokucabanga nokwethula uhlelo.
Ukukhombisa ulwazi lwenqubo okusungulwe ngalo izinga lemfundo noma amaqophelo ezingxenye zezifundo ngenhloso yokuqinisekisa izinga elemukelekayo.
Esifundweni 5, sibonile ukuthi i-NQF yaqala nokuthi yabunjelwani. Asiphawulanga ngokuphathwa nokulawulwa kwayo.
Lokhu kuphathelene nabantu abangochwepheshe emikhakheni yabo abaqokwe yizinhlangano ezithile kuzwelonke noma nguMqondisi-Jikelele, yiBhodi kaZwelonke Yokuqeqesha, izinhlangano ezihleliwe zothishela, Izikhungo zeMfundo Ephakeme namaNyuvesi, izinyunyana kanjalo namalunga aqokwe nguNgqongqoshe.
Asikho isidingo sokuxoxa ngemininingwane yezinto ezilandelayo echazwe eMthethweni.
Imibandela yesikhashana ethinta izigungu ezikhona.
Sebenzisa uhlu olungezansi ukubona ukuthi uyakwazi ukuqagula inhloso yokwethulwa kwalo Mthetho.
Shaya uphawu ebhokisini elifanele. Ungabukela kUmOJULI 7 noma eMthethweni we-SAQA.
Isifundo esilandelayo siqonde ukuthuthukisa ngokuqonda izakhiwo neqhaza elifanele elibanjwa uma izinhlelo zokufunda zisungulwa ezingxenyeni zamaqophelo noma emazingeni ezifundo.
Uzosebenzisa amagama ahlinzekiwe ukuqedela umdwebo okhombisa izinyathelo zokubumba Izinhlelo Zokufunda ezemukelekile.
Ufuna ukwenza isifundo sokuba wumshayeli okhokhelwayo. Klelisa izinyathelo ezilandelayo ngokulandelana okufanele.
Kule mojuli, sizohlola indlela le mithetho ekwazi ngayo ukuhlomulisa ngemali ukuqeqesha nentuthuko emsebenzini.
Isibalo esiningi sabantu ababambe iqhaza embonini yezokuthutha balandela umthetho wokuthuthukisa amakhono futhi intuthuko yamakhono bayithatha njengento ebalulekile neyingxenye yamaqhinga okuqhuba ibhizinisi.
Sizosebenza ngezimo ezifanele zale mithetho ngenhloso yokuzama nokukunika umqondo wenqubo ethintekayo ekuthuthukiseni amaqhinga okwakha izinhlelo emsebenzini nokuthi umqashi engahlomula kanjani ngokubamba iqhaza.
Uzoxoxa ngeQhinga Lamakhono Emsebenzini ngenjongo yokukhombisa isidingo sokuhlela ngokuhlanganyela phakathi komqashi nomqashwa.
Uzoxoxa ngezinhloso zoMthetho bese uthungatha izindlela ezingafezwa ngazo lezi zinhloso.
Ziyofezeka kanjani izinhloso?
Ngokwabiwa kwezimali zeSikhwama Semali Yamakhono kuZwelonke v Ngemigomo okufanele imiswe.
i ngenqubomgomo yentuthuko yamakhono kuzwelonke ii ngeqhinga lentuthuko yamakhono kuzwelonke c Ukubikela uNgqongqoshe ngenqubekela phambili eyenziwe ngokusebenza kweqhinga lentuthuko yamakhono kuzwelonke d Ukuphenya ngezindaba eziqubuka ngokusebenza koMthetho e Ukusebenzisa amandla noma imisebenzi echazwe eMthethweni.
a ehlawuliswa imboni ngokuqoqa imali yokuthuthukisa amakhono bona umdwebo ekhasini elilandelayo b yoxhaso, yomnikelo nedluliselwe esikhungweni c ngenzuzo yemisebenzi eyenziwe yisikhungo d ngenzuzo etholwe emalini eyeqile ekade ilondoloziwe, njalo njalo.
Imali etholwa yi-SETA ingasetshenziswa kuphela ngendlela enqunyiwe futhi isetshenziswe ekuqhubeni imisebenzi yayo nokukhokhela izindleko zokuphatha ezingeqile emikhawulweni enqunyiwe.
Imizamo yokuqhuba intuthuko yamakhono emsebenzini nokunciphisa izindleko zokuqeqesha seyiholele ohlelweni olusha lokuqoqa imali okuhlose ukukhuthaza izinhlangano ekubambeni iqhaza.
Izinhlangano kufanele zihlangabezane nemibandela ethile ukuze zithole uxhaso. Abasebenzi be-SETA bayosebenzisa le mibandela lapho becubungula Amaqhinga Amakhono Ezindaweni zokusebenza.
I-TETA-SETA ingakhipha uxhaso lokuhlela amakhono emsebenzini kulowo mqashi obhaliswe njengoMgqugquzeli Wokuthuthukisa Amakhono noqokwe ngokubonisana nabasebenzi noma abamele abasebenzi.
Inqobo uma enike i-SETA lonke ulwazi olufanele oluphathelene noMgqugquzeli Wokuthuthukisa Amakhono, ngefomu enqunyiwe.
Ukuhlolwa kwegebe lamakhono nezidingo zokuqeqesha ngaphakathi enhlanganweni.
Uxhaso lungalingana namaphesenti anguenhlawulo ekhokhwe ngumqashi ngalowo nyaka wezimali.
Ubufakazi bamagunya okusayina.
Uxhaso lungalingana namaphesenti anguenhlawulo ekhokhwe ngumqashi ngalowo nyaka wezimali.
Uxhaso Lwezinhlelo Zamakhono.
Izinhlelo zeSandulela Ngculazi/zeNgculazi - i-TETA-SETA ingabeka eceleni amaphesenti ayi-10 alolu xhaso ezinhlelweni zesandulela-ngculazi/kungculazi kule mboni.
Uzobheka ifomu yesivumelwano sokunikwa ithuba lokusebenza ube ufunda futhi uqonde inhloso yokwethulwa kohlelo.
Umthetho uchaza ukuthi kungani futhi luqalwa, lubhaliswa futhi lusingathwa kanjani udaba lokunikwa ithuba lokusebenza ube ufunda.
Ukusebenza ube ufunda kunezingxenye ezimbili, eyokuqala wukufunda okuhlelekile kanti kuxubene nokunikwa ithuba lokwenza uhlobo oluthile lomsebenzi isikhathi esibekiwe. Ukufunda ngokwenza kuholela ezingeni elithile lemfundo elibhaliswe ne-SAQA nelihlobene nomsebenzi.
Nomqashi kanye nomqeqeshi.
Xoxa ngemibuzo elandelayo ethathelwe odabeni olufingqiwe nolwazi olutholwe ezahlukweni zalo Mthetho, lokhu akwenziwe ngamaqoqo bese nizama ukuphendula imibuzo elandelayo.
Sebenzisa ulwazi loMthetho ngaphansi kwezahluko otshelwe ngazo.
Bhala uhlu lwezizathu zokwethulwa kwalo Mthetho.
Gcwalisa izikhala ezingezansi ukhombise ubudlelwane phakathi koMkhandlu Wamakhono kuZwelonke ne-SETA.
Fingqa imisebenzi yalezi zikhungo ezimbili.
Yethula umbiko ofingqiwe ethimbeni noma eqoqweni lakho.
Yini ukuthola ithuba lokusebenza ube ufunda..?
Unalo ithuba lokusebenza ube ufunda embonini yamatekisi..?
Uma kunjalo, yimaphi..?
Uma kunjalo, ungafinyelela kanjani kuwo..?
Yimaphi amathimba okufanele asayine isivumelwano sokusebenza ube ufunda?
Yini Izinhlelo Zamakhono?
Uhlelo lokuqeqeshelwa amakhono luxhaswa kanjani ngemali?
I-SETA iyithola kuphi imali yokuxhasa lezi zinhlelo?
Ngubani obhekele ukudweba iqhinga lamakhono emsebenzini Bheka 3?
Qoka ohlwini olungezansi imisebenzi/izinyathelo okufanele zithathwe yi-SETA ukuqinisekisa ukuthi iqhinga lamakhono emboni ohlaka lweqhinga lentuthuko yamakhono kuzwelonke iqhubeka ngendlela elindelwe.
Ukudweba Iqhinga Lamakhono Emsebenzini.
